www.betam.bahcesehir.edu.tr

1KLMMZAKERELERVETRKYEBarGenerBaykan*YneticizetiBirlemiMilletlerklimZirvesi29Kasm-10Aralk2010tarihlerindeMeksika'nnCancunkentindeyaplyor.
Gelimiülkelerilegelimekteolanülkelerinarasndaiklimdeiikliinenedenolanseragazemisyonlarnnsnrlandrlmasndasorumluluunnaslpaylalacasorusumüzakereleredamgasnvuruyorveemisyonlarsnrlamaküzerebirbalayckararlarkmasbeklenmiyor.
Türkiyeiklimmüzakerlerindezelkoullarnnesürerekiklimdeiikliiilemücadeleveuyumdaulusalveuluslararasplandaetkinbirroloynamaktankanyor.
klimZirvesiCancun'dadevamediyorBirlemiMilletlerklimDeiikliiereveSzlemesi(BMDS)16.
TaraflarKonferans194ülkeninkatlmyla29Kasm-10Aralk2010tarihlerindeMeksika'nnCancunkentindeiklimdeiikliiilemücadeledeizlenecekyolharitasnbelirlemekiintoplanyor.
HükümetlerarasklimDeiikliiPaneli(IPCC),gelimiülkelerdenvegelimekteolanülkelerdenfarklsorumluluklaralmalarnbekliyor.
Panel,scaklkartn2dereceninaltndatutabilmekiinküreselkarbonemisyonlarnnn2050ylitibariyleyaryaindirilmesinitavsiyeediyor.
Gelimiülkeleriin1990'bazylalarak2020yliinyüzde25-40'lkbirazaltm,gelimekteolanülkeleriinarttanyüzde15-30'likbirazaltmngrüyor.
Buerevedegelimiülkelerilegelimekteolanveazgelimiülkelerarasndasorumluluklarnnaslpaylalacasorusuiklimmüzakerelerinedamgasnvuruyor.
2009ylndaKopenhag'dagerekletirilen15.
TaraflarToplants'ndabirarayagelenuluslararastoplum,2012ylndasonaerecekKyotoProtokolü'nünyerinialacakbalaycbiranlamaiinuzlamaktabaarszolmulard.
Gelimekteolanülkeleriniklimdeiikliiilemücadeleedebilmeleriiin2010-2012yllararasnda30milyar$,2020'yekadardayllk100milyar$'lkbirfonoluturulmaskararlatrlmamahayatageirilmemiti.
KopenhagMutakabat'na2009Aralk'tanbugüne140ülkekatldve85ülkeemisyon2020'yekadaremisyonindiriminegidecekleriniyadaemisyondaarttanazaltmagideceklerinitaahütetti.
BununlaberaberCancun'dasürdürülecekmüzakerelerdendeemisyonlarnsnrlandrmasnaynelikkapsamlvebalaycbiranlamakmasbeklenmiyor.
Cancun'daklimFonu'nunhayatageirilmesi,ormanszlamannnünegeilmesiiinfinansalyardmlarndüzenlenmesi,gelimiülkelerdenazgelimiülkeleretemizteknolojilerintransferiveülkelerinalacanlemlerinhangiyollarlaizlenebileceivelülebileceitartlacak.
DüzenlenecekyardmlarnDünyaBankasmyoksaBirlemiMilletlerkanalylamyaplacaveiklimyardmlarnnmevcutuluslararasyardmlardanayrlpayrlmayacatartlacakdierkonulararasnda.
EkonomikkrizseragazemisyonlarndüürdüBMDünyaMeteorolojirgütü'negreatmosferdekitoplamseragazkonsantrasyonusanayidevrimininbalangcnakyaslayüzde38artt.
teyandan2008ylndaekonomikkrizinetkisiyleküreselkarbon*AratrmaGrevlisi,Betam,baris.
baykan@bahcesehir.
edu.
trAratrmaNotu10/9903.
12.
2010www.
betam.
bahcesehir.
edu.
tr2emisyonlar1992ylndanbuyanailkdefaazaldveyüzde1,3'lükbirdüüle31,3milyartonageriledi.
Ayrntlolarakbakldndagelimiülkelerinseragazemisyonlarndabüyükdüülerkaydedildiigrülüyor:Amerikayüzde6,9;ngiltereyüzde8,6;Almanyayüzde7;Japonyayüzde11,8veRusyayüzde8,4.
Gelimekteolanülkelerinemisyonlarndaiseartlarszkonusu:inyüzde8;Hindistanyüzde6,2veKoreyüzde1,4.
1AvrupaKomisyonutarafndanaklananbilgileregreABapndasanayitesislerinintoplamkarbondioksitsalnm2009ylnda1.
887milyartonolarakkaydedildi.
Küreselekonomikkrizinsanayiüretiminiveenerjitalebinidüürmesinedeniylebumiktar2008ylnakyaslayüzde11oranndadüüedenkgeliyor.
2Türkiyeekonomisininyüzde0,9büyüdüü2008ylndaekonomikdurgunluabalolarakseragazemisyonlarbirncekiylagreyüzde2azald.
Türkiye'ninseragazemisyonlar80'liyllarnortalarndanitibarenhzlaatmayabalamveekonomikkrizlerinhissedildii1988,1994,1999ve2001yllardndadevamlartm.
Ekonomininyüzde4.
7küüldüü2009ylnaaitseragazemisyonlarise2011ylndayaynlanacak.
ekil1:Türkiye'nin1950-2008yllararasseragazemisyonlar0306090120150180210240270300330360390420195019551960196519701975198019851990199520002005Kaynak:UNFCCC3;CIADC,populstat,ONU,AFP4TKverilerinegreTürkiye'nin2008yltoplamseragazemisyonuCO2edeeriolarak366,5milyontonolaraktahminediliyor.
2008ylemisyonlarndaCO2edeeriolarakenbüyükpayyüzde76ileenerjikaynaklemisyonlaralrken,ikincisradayüzde9ileatkbertarafvar.
Endüstriyelilemlervetarmsalfaaliyetlerisesrasylayüzde8veyüzde7payasahip.
TürkiyeiklimmüzakerelerindeardanalyorklimmüzakerelerinintarihinebaktmzdaTürkiye'nin,uluslararastoplumuniklimdeiikliiilemücadelesineaktifbiimdekatlmaytercihetmediinigrüyoruz.
Türkiye,1997ylndaBMDS(BirlemiMilletlerklimDeiikliiereveSzlemesi)kapsamndaimzalananve2005ylndayürürlüegirenKyotoProtokolü'neoldukagecikmeliolarak2009ylubataynda185.
ülkeolaraktarafoldu.
2012'desonaerecekKyotoProtokolüyerinegeecekanlamanntartldKopenhag'dakimüzakerelerdeTürkiye'denbelirlibirekonomikrefahseviyesineerimedenseragazemisyonlarnazaltmasnnbeklenilmemesiveemisyonarthzndanazaltmstratejisiizlenmiti.
evreveOrmanBakanVeyselErolu'nun,"2020ylseragazemisyonmiktarndanyenilenebilirenerjikaynaklarnnkullanm,nükleersantrallerinkurulmasvedemiryolutamaclnageilmesigibisebeplerleyüzde11oranndaarttanazaltmagidilebilecei"ifadesineramenKopenhag'danbalaycbiranlama1P.
Friedlingstein,R.
A.
Houghton,G.
Marland,J.
Hackler,T.
A.
Boden,T.
J.
Conway,J.
G.
Canadell,M.
R.
Raupach,P.
Ciais,C.
LeQuéré(2010)UpdateonCO2emissions,NatureGeoscience,21Kasm20102http://www.
euractiv.
com.
tr/cevre/article/ab-karbon-emisyonunu-2009da-11-azaltti-0096093GlobalMapAnnex1,http://maps.
unfccc.
int/di/map/4Climat:lesémissionsdecarbonedespaysduG20,http://www.
lemonde.
fr/le-rechauffement-climatique/infographie/2009/11/30/climat-les-emissions-de-carbone-des-pays-du-g20_1272402_1270066.
htmlwww.
betam.
bahcesehir.
edu.
tr3kmayacaihtimalininbelirmesiylebuazaltmhedefitelaffuzedilmedi.
5Aralk2009'danbuyanaKopenhagMutakat'nakatlan140ülkeiindeTürkiyeyerinialmad.
Türkiye'niniklimmüzakerelerindekitemeldayana,Türkiye'niniklimdeiikliinekatksnngelimiülkelerlekarlatrldndaokazolduuvekiibanadüenCO2emisyonlarndaTürkiye'ninDünya,OECDveABkiibaortalamalarnnaltndaolduugrüüydü.
EnerjiveTabiiKaynaklarBakanl'nnmodellemealmalarneticelerinegre2020ylseragazemisyonlarn682,7milyontonolarakhesaplanyor.
61990ylndakiiba3tonolanemisyonlarise2008ylnda5tondeerineulat.
Dünyaortalamasyaklak4tonikenAB'de10,5tonseviyelerinde.
Seragazartoranlarbuhzdadevamederse2012ylnda6tona,2020ylndaise9,5tonaulaacak.
klimdeiikliiilemücadeledeTürkiyekaakgüreiyorTürkiye'niniklimdeiikliikapsamndakiulusalvizyonu;"iklimdeiikliipolitikalarn,kalknmapolitikalarylaentegreetmi,temizveyenilenebilirenerjikaynaklarnnkullanmnartrmiklimdeiikliiylemücadeleye"zelartlar"erevesindeaktifkatlmsalayanveyüksekyaamkalitesiylerefahtümvatandalarnadüükkarbonyounluuilesunabilenbirülkeolmaktr"eklindezetlenmektedir.
7Türkiye'ninbuvizyondanekardtemelhusus"zelartlar"dr.
Dierbalklardakiperspektiflerisemevcutpolitikalarlauyumsuzlukgstermektedir.
Türkiyetemizveyenilenebilirenerjikonusundasahipolduubüyükpotansiyeleramengerekliadmlaratamamtr.
2008ylndaenerjitalebinin%92'sifosilyaktlardan(%32doalgaz,%30petrol,%30kmür)olutu.
Rüzgarda48binMWolanteknikpotansiyelinyalnzcabinMW'kulanlmaktadr.
Yerlienerjikaynaklararasndagüneinpayyüzde1,5seviyesindedir.
YenilenebilirEnerjiKaynaklar(YEK)TevikKanunuhenüzMeclis'tengememitir.
1/3'lükbiroranladünyadakikarbondioksitinenbüyüksorumlusuveenkirlifosilyaktolankmürlealacak,yapmyadaplanlamaaamasnda47yenikmürlütermiksantralbulunuyor.
klimDeiikliiPolitikalarMevcutDurumDeerlendirmesiRaporu'ndaelealndgibi"Düükkarbonluekonomikkalknmayailikinmakro-ekonomikanalizlervesektreletkianalizlerininbulunmaynemlibireksikliktirveseragazemisyonlarnnazaltlmasiinseeneklervebunlarnmaliyetleriyanndasalayacafaydalarndaanalizinikapsayanaratrmalaryetersizdir.
"8AvrupaBirliiKomisyonu'nunhazrladKasmayndayaynladTürkiyelerlemeRaporu'ndaevreFaslbalaltndaiklimdeiikliineilikinolarak"oksnrlilerlemekaydedildii"vesonzamanlardaTürkiye'ninuluslararasiklimmüzakerelerindeABpozisyonlarylauyumluhareketetmemeeiliminde"olduubelirtiliyor.
UluslararasmüzakerelerdebalayckararlarkmadsüreceTürkiyezelkoullarnbahaneederekiklimdeiikliinekarulusalveuluslararasplandaetkinbirmücadelevermektenkanacaktr.
Fosilyaktlaradayalbirenerjisistemivedoalkaynaklarnsürdürülemezkullanmnadayalbirmodeliseiklimdeiikliiilemücadeleninveiklimdeiikliineuyumunmaliyetiniarttracaktr.
5www.
iha.
com.
tr/haber/detay.
aspxnid=82430&cid=7586http://www.
iha.
com.
tr/haber/detay.
aspxnid=82430&cid=75828/07/20097TürkiyeCumhuriyetiUlusalklimDeiikliiStratejiBelgesi,Aralk20098Türkiye'ninklimDeiikliiUlusalEylemPlan'nnGelitirilmesiProjesi,Austos2010